مهار لرزه ای دیوارهای غیر سازه ای یکی از حساس ترین و چالش برانگیزترین بخش های ساخت و ساز شهری در سال های اخیر است. تجربیات تلخ زلزله های گذشته مانند زلزله سرپل ذهاب و بم نشان داد که بخش عمده ای از خسارت های جانی و مالی نه به علت تخریب اسکلت اصلی، بلکه ناشی از فروریزش دیوارهای پیرامونی و تیغه های داخلی بوده است. از همین رو، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با تدوین پیوست ششم آیین نامه ۲۸۰۰ و بازنگری در مباحث مقررات ملی ساختمان، ضوابط اجرایی وال پست را متحول ساخت.
در این مقاله تخصصی، تمامی دتایل های استاندارد وال پست فلزی و بتنی را طبق آخرین ویرایش ضوابط نظام مهندسی، نشریه ۷۱۴ و پیوست ششم آیین نامه ۲۸۰۰ بررسی می کنیم. شناخت دقیق این جزئیات فنی به مهندسان طراح، مجریان، ناظران ساختمان و سازندگان کمک می کند تا سازه ای کاملا ایمن و مورد تایید نظام مهندسی اجرا نمایند.
چرا اجرای استاندارد وال پست طبق پیوست ششم ۲۸۰۰ اجباری است؟
هدف اصلی از تعبیه وال پست، ایجاد یک اتصال انعطاف پذیر میان اسکلت اصلی سازه (تیرها و ستون ها) و دیوارهای غیر سازه ای است. طبق فلسفه نوین طراحی لرزه ای، دیوار نباید در سختی جانبی سازه مشارکت کند، بلکه باید بتواند تغییر مکان های نسبی ناشی از زلزله یا باد را بدون فروریزش درون صفحه ای و برون صفحه ای تحمل نماید.
روش های سنتی وال پست که شامل جوش دادن نبشی های سرتاسری به ستون ها و محبوس کردن صلب دیوار درون قاب بود، صدمات شدیدی به ستون ها وارد می کرد. در روش های نوین، جداسازی دیوار از سازه در راستای درون صفحه و مهار آن در راستای برون صفحه به عنوان اصل اساسی پذیرفته شده است. عدم رعایت این ضوابط منجر به رد شدن تاییدیه ناظران و عدم صدور پایان کار پروژه می گردد.
اصول و معیارهای فاصله گذاری در دیوارهای ساختمانی
پیش از ورود به جزئیات قطعات، باید بدانیم چه زمانی یک دیوار به اجرای وال پست میانی یا وادار نیاز پیدا می کند. طبق آخرین ویرایش مقررات ملی ساختمان و پیوست ششم آیین نامه ۲۸۰۰:
- طول مجاز دیوار: حداکثر طول مجاز دیوار بین دو عضو قائم سازه ای یا وادار، نباید از ۴ متر تجاوز نماید. در صورتی که طول دیوار بیش از ۴ متر باشد، باید از وادارهای قائم میانی استفاده شود.
- ارتفاع مجاز دیوار: حداکثر ارتفاع مجاز دیوار بدون مهار افقی، ۳.۵ متر است. برای دیوارهایی با ارتفاع بیشتر، تعبیه تیرک یا کلاف افقی الزامی است.
- ضخامت دیوار: نسبت طول به ضخامت دیوار نباید از عدد ۳۰ بیشتر باشد.
- فاصله جداسازی دیوار از ستون: دیوار باید به اندازه حداقل یک صدم ارتفاع طبقه (معمولا بین ۲.۵ تا ۵ سانتی متر) از ستون ها و دیوارهای برشی فاصله داشته باشد تا هنگام زلزله ضربه ای به اسکلت وارد نشود. این فاصله با یونولیت ضد حریق، پشم سنگ یا مصالح انعطاف پذیر پر می شود.
- فاصله جداسازی دیوار از زیر سقف: در تراز زیر تیر یا سقف نیز فاصله ای در حدود ۲.۵ سانتی متر برای جلوگیری از انتقال خیز تیر به تیغه ها در نظر گرفته می شود.
دتایل های استاندارد وال پست در اسکلت فلزی
اتصال وال پست به اسکلت فولادی نیازمند رعایت جزئیات دقیق جوشکاری و پیچ و مهره است. در اسکلت فلزی، معمولا از ناودانی ها، قوطی های فولادی یا نبشی های متناسب با ضخامت بلوک استفاده می شود.
۱. اتصال وادار قائم به تیرها در اسکلت فلزی
پایین وادار قائم در کف طبقه به صورت اتصال مفصلی به تیر طبقه پایین متصل می شود. برای این کار یک پلیت با ضخامت حداقل ۸ تا ۱۰ میلی متر روی تیر کف جوش داده شده و وادار به آن متصل می گردد. اما در تراز زیر تیر سقف، اتصال باید به شکل کشویی یا تلسکوپی اجرا شود. به این معنا که یک قطعه ناودانی شکاف دار به زیر بال تیر جوش داده می شود و وادار داخل آن قرار می گیرد تا وادار بتواند جابجایی قائم تیر ناشی از بار زنده و تغییر شکل نسبی طبقه را آزادانه تحمل کند و نیروی محوری فشاری به وادار منتقل نشود.
۲. اتصال کشویی دیوار به ستون های فلزی
در اتصال لبه های دیوار به ستون های فلزی، استفاده از بست های رادیکالی یا بست های U شکل متصل به ستون مجاز است. این قطعات به ستون فولادی جوش داده شده یا با پیچ های خودکار سرمته ای فولادی محکم می شوند. این بست ها مانع از حرکت خارج از صفحه دیوار می شوند ولی آزادی حرکت درون صفحه را حفظ می کنند.
۳. مهار لبه های آزاد دیوار و اطراف بازشوها
دیوارهایی که به ستون متصل نمی شوند یا دارای بازشوهای بزرگ پنجره و درب هستند، باید با وادارهای انتهایی مهار شوند. اطراف پنجره های با ابعاد بزرگ تر از ۲.۵ متر مربع به تعبیه فریم کشویی و وال پست نعل درگاهی مستقل نیاز دارند تا بار وزن نعل درگاه مستقیما به دیوار زیرین منتقل نگردد.
دتایل های استاندارد وال پست در اسکلت بتنی
اجرای وال پست در سازه های بتن آرمه حساسیت های اجرایی بالاتری دارد، زیرا نباید به آرماتورهای اصلی ستون ها و تیرها هنگام نصب رول بولت یا انکر بولت آسیبی برسد.
۱. اتصال وادارها به سقف و کف بتنی
در اسکلت بتنی از دو روش برای اتصال استفاده می شود: استفاده از صفحات فولادی مدفون در بتن (پلیت های کار گذاشته شده قبل از بتن ریزی) یا استفاده از انکربولت های مکانیکی و شیمیایی پس از اتمام بتن ریزی. طبق آیین نامه، استفاده از تفنگ هیلتی و میخ های چاشنی دار در اعضای باربر سازه ای بتنی ممنوع است و اتصال باید حتما با سوراخ کاری و انکربولت استاندارد انجام پذیرد.
در سقف، اتصال وادار بتنی به صورت اتصال تلسکوپی یا لغزشی اجرا می شود. یعنی یک نشیمن ناودانی به سقف انکر می شود و وادار قائم با داشتن فاصله بادخور (حداقل ۲۵ میلی متر) درون آن می لغزد تا بار ثقلی سقف بر روی وادار نیفتد.
۲. مهار دیوار به ستون های بتنی با بست رادیکالی
برای مهار اتصال دیوار به ستون های بتنی، بست رادیکالی یا ارتجاعی به فاصله هر دو یا سه رج بلوک (حداکثر ۵۰ سانتی متر) توسط دو عدد پیچ و رولپلاک یا انکر بولت سایز ۸ یا ۱۰ به ستون بتنی متصل می شود. خم انتهایی بست رادیکالی درون ملات رج های دیوار یا ملات بند بستر مدفون می گردد. این بست دارای فرم خاص انعطاف پذیر است که قابلیت جذب تغییر شکل های رفت و برگشتی زلزله را به خوبی داراست.
۳. بست های تخت کرکره ای و قلاب دار
برای اتصال بلوک های هبلکس یا لیکا در جهت های پیوسته از بست های کرکره ای استفاده می شود. در صورتی که اجرای دو دیوار متقاطع مد نظر باشد، از بست های اتصال تخت فلزی گالوانیزه سوراخ دار در تراز رج ها برای قفل کردن رج های دیوارهای عمود بر هم استفاده می شود.
راهنمای گام به گام اجرای وال پست طبق ضوابط فنی
برای اجرای صحیح سیستم وال پست در یک پروژه مسکونی یا تجاری، مراحل زیر باید به ترتیب رعایت شوند:
مرحله اول: خط کشی و پیاده سازی نقشه
پیش از شروع دیوارچینی، مسیر قرارگیری دیوارها به دقت با دوربین نقشه برداری، متر لیزری یا ریسمان کشی مشخص می شود. فاصله بادخور از ستون ها علامت گذاری شده و محل دقیق وادارهای میانی تعیین می گردد.
مرحله دوم: نصب وادارهای میانی و انتهایی
وادارهای H شکل یا دوبل ناودانی در محل های مقرر نصب می شوند. اتصال پایین وادار به کف به صورت مفصلی تثبیت شده و اتصال بالای وادار به سقف به کمک اتصال لغزشی اجرا می گردد. در داخل ناودانی اتصال سقف از یونولیت برای حفظ فضای حرکت استفاده می شود.
مرحله سوم: نصب ناودانی های منقطع و بست های رادیکالی
قطعات ناودانی منقطع بر روی ستون ها، زیر سقف ها و روی وادارها در فواصل منظم عمودی پیچ و محکم می شوند. درون ناودانی ها یک لایه ماده تراکم پذیر الاستیک مانند فوم پلی اتیلن یا یونولیت قرار می گیرد تا دیوار با فلز تماس مستقیم نداشته باشد.
مرحله چهارم: دیوارچینی همراه با میلگرد بستر
دیوارچینی آغاز شده و در هر دو رج برای بلوک های با ارتفاع ۲۰ سانتی متر، میلگرد بستر گالوانیزه از نوع نردبانی یا خرپایی درون بند ملات قرار می گیرد. میلگردهای بستر به کمک گیره و قلاب مخصوص به وادارها یا ستون ها مهار می شوند تا استحکام برون صفحه دیوار به بالاترین حد ممکن برسد.
مرحله پنجم: پر کردن درزهای انقطاع و اجرای توری ضد ترک
پس از تکمیل دیوارچینی، فاصله بین دیوار با ستون ها و زیر سقف ها با پشم سنگ، فوم پلی اورتان یا یونولیت با چگالی مناسب پر می شود. در نهایت، پیش از نازک کاری و گچ کاری، روی تمامی درزهای بین دیوار و ستون یا وال پست ها با توری فایبرگلاس (مش فایبرگلاس) پوشانده می شود تا از ترک خوردن پلاستر و نازک کاری به مرور زمان جلوگیری به عمل آید.
- نکته بسیار مهم برای سازندگان و مهندسان ناظر:انتخاب تولیدکننده معتبر و خرید مستقیم وال پست های استاندارد با ضخامت ورق واقعی، گالوانیزه باکیفیت و برش های دقیق، ضامن عبور پروژه شما از ارزیابی های سخت گیرانه سازمان نظام مهندسی است. مجموعه تخصصی والپست ریحانی یکی از برترین و شناخته شده ترین مراکز تولید و عرضه مستقیم انواع وال پست نوین، ناودانی منقطع، بست رادیکالی، میلگرد بستر و اتصالات کشویی استاندارد در کشور است. مهندسان و مجریان پروژه ها می توانند جهت دریافت مشاوره رایگان، ارسال نقشه ها برای برآورد تناژ دقیق و سفارش بی واسطه تجهیزات مهار لرزه ای، به وبسایت رسمی والپست ریحانی مراجعه کرده و تجربه خریدی مطمئن با ضمانت استاندارد را تجربه نمایند.
نکات کلیدی کنترل کیفیت برای مهندسان ناظر سازه و معماری
مهندسان ناظر در هنگام بررسی کارگاهی وال پست ها باید موارد زیر را با دقت بررسی و در گزارش های مرحله ای خود ثبت کنند:
- بررسی عدم اتصال مستقیم دیوار به ستون: هیچ گاه نباید بلوک ها مستقیما به ستون بتنی یا فلزی بچسبند. وجود درز انقطاع حداقل ۲.۵ سانتی متری الزامی است.
- بررسی اتصال تلسکوپی زیر سقف: ناظر باید اطمینان حاصل کند که وادارها در بالای خود به تیر بالا جوش نشده باشند و امکان حرکت آزادانه عمودی درون قوطی یا ناودانی کشویی سقف را داشته باشند.
- پوشش ضد زنگ و گالوانیزه: اتصالات وال پست، میلگردهای بستر و بست ها باید دارای روکش گالوانیزه ضد زنگ باشند تا در اثر رطوبت ملات پوسیده نشوند.
- تراز بودن و شاقول بودن: شاقول بودن وادارهای قائم قبل و حین دیوارچینی باید بررسی گردد تا انحراف خارج از صفحه ایجاد نشود.
- مهار مناسب در دهانه های بلند: در دهانه های با طول بیش از ۴ متر، وادارها باید از سختی خمشی کافی برخوردار بوده و مقطع آن ها متناسب با مشخصات نقشه محاسباتی وال پست باشد.
اشتباهات رایج در اجرای وال پست های ساختمانی
متاسفانه در بسیاری از پروژه ها به دلیل ناآگاهی عوامل اجرایی، اشتباهات خطرناکی رخ می دهد که کارایی وال پست را کاملا از بین می برد:
- جوش دادن انتهای وادار به سقف: این کار باعث می شود بار تیرهای فوقانی به جای انتقال به ستون ها، روی وادار و سپس روی دیوار بیفتد و در نتیجه دیوار دچار ترک و شکستگی زودرس شود.
- استفاده از میلگرد معمولی به جای میلگرد بستر: استفاده از آرماتور ساده به جای میلگرد بستر آجدار گالوانیزه به دلیل عدم پیوستگی مناسب و نبود لایه گالوانیزه مورد تایید نیست.
- پر کردن درز انقطاع با ملات ماسه سیمان: اگر درز انقطاع با مصالح سخت پر شود، زلزله نیروهای تغییر شکل ستون را به دیوار انتقال داده و منجر به تخریب آن خواهد شد.
- حذف وادار در دهانه های دارای بازشو: عدم تعبیه وادار در کناره های درگاه ها و پنجره ها می تواند مقاومت دیوار را به شدت کاهش دهد.
جمع بندی و گام نهایی برای اجرای ایمن پروژه
رعایت دقیق دتایل های استاندارد وال پست فلزی و بتنی طبق آخرین ویرایش مقررات ملی ساختمان و پیوست ششم آیین نامه ۲۸۰۰، یک سرمایه گذاری هوشمندانه برای حفظ ایمنی ساکنان، افزایش دوام سازه و جلوگیری از تحمیل خسارت های پرهزینه به شمار می رود. سیستم های نوین وال پست نه تنها هزینه اجرای سازه را نسبت به روش های سنتی نبشی کشی به طور چشمگیری کاهش می دهند، بلکه بالاترین سطح ایمنی در برابر نیروهای جانبی زلزله را به همراه دارند.
اگر در حال اجرای پروژه ساختمانی هستید و به دنبال خرید قطعات استاندارد با برگه تاییدیه مهندسی و متریال مرغوب می گردید، کارشناسان مجرب مجموعه والپست ریحانی آماده ارائه خدمات مشاوره فنی، برآورد دقیق متریال و ارسال سریع به سراسر کشور هستند. با تهیه اتصالات و وادارهای صنعتی از والپست ریحانی، از تایید بی دغدغه گزارش های نظارت اطمینان حاصل نموده و ساختمانی مستحکم، ایمن و مطابق با آخرین ویرایش مقررات ملی بنا کنید. همین حالا برای ثبت سفارش، دریافت پیش فاکتور و مشاوره تخصصی با والپست ریحانی تماس حاصل فرمایید.